PRZEWODNIK PO MUSZLACH MORSKICH

Muszle od dawna wywołują zaniteresowanie ludzi. Barwa, efektowne wzory oraz różnorodność kształtów sprawiły, że są jednymi z najbardziej zadziwiających wytworów natury

.
Muszla to zewnętrzny szkielet zwierzęcia o miękkim ciele nazywanym mięczakiem. Wytwarzana jest przez nabłonek fałdu skóry zw. płaszczem. Na ogół zbudowana jest ona z 3 warstw: zewnętrznej - konchiolinowej, tworzącej również wieczko w muszlach ślimaków (pod względem chem. zbliżonej do chityny), środkowej - wapiennej (tzw. porcelanowej lub pryzmatycznej) oraz wewnętrznej, zw. macicą perłową. Budulcem dwóch ostatnich warstw jest głównie węglan wapnia (CaCO3). Muszle rosną od krawędzi zewnętrznej. Właśnie na rosnącej krawędzi zwierzę wytwarza guzki, łuski, kolce i żebra. Barwne wzory na powierzchni muszli to odzwierciedlenie powtarzających się rytmicznie okresów wzrostu i jego zahamowań.
Niemal wszystkie gatunki mięczaków nalezące do pięciu gromad: ślimaków, małży, walconogów, chitonów i głowonogów tworzą okrycie z muszli. Większość muszli wytwarzają przedstawiciele dwóch z nich: ślimaki i małże.
Ślimaki mają muszle jednoczęściowe, zwykle spiralnie skręcone, małże zaś dwucześciowe, zwykle połączone po jednej stronie zamkiem. Głowonogi mają muszle wielokomorowe lub szczątkowe, a u chitonów muszle składają się z 8 płytek.

MIĘCZAKI (Mollusca) to typ zwierząt bezkręgowych występujący w ok. 130 tys. gatunków (w Polsce ponad 230). Posiadają miękkie, workowate ciało, zazwyczaj nie mające segmentacji o symetrii dwubocznej (u ślimaków wtórnie zanikła). Są różnych rozmiarów - od ok. 1 mm (niektóre ślimaki i małże) do 30 m (niektóre głowonogi). Ciało mięczaka składa się z 3 części : głowy, nogi i worka trzewiowego; Płaszcz (fałd skóry w którym mieszczą się liczne gruczoły śluzowe), wytwarza zewnętrzny szkielet wapienny. Może on mieć postać igiełek, łusek lub płytek (obunerwce) albo muszli (jednolitej lub 2-klapowej) (muszlowce). Mięczaki zamieszkują głównie morza, niektóre małże i ślimaki także wody słodkie, zaś ślimaki płucodyszne - środowisko lądowe. Jako zwierzęta znane są od kambru (morza), w dewonie pojawiły się małże słodkowodne (ślimaki - w jurze), w karbonie prawdopodobnie formy lądowe. Rozróżnia się 7 gromad mięczaków: chitony, bruzdobrzuchy, jednotarczowce, ślimaki, łódkonogi, małże i głowonogi.

ŚLIMAKI , (Gastropoda), to gromada mięczaków; obejmuje ok. 90 tys. gatunków (w Polsce ok. 200). Są one bardzo zróżnicowane pod względem budowy i biologii.Większość gatunków ma ciało osłonięte pojedynczą muszlą, najczęściej spiralnie zwiniętą (zazwyczaj prawoskrętnie), z jednym otworem, zamykanym czasami specjalną pokrywką (wieczkiem). Niektóre ślimaki mają muszle zredukowane lub wcale ich nie posiadają. W ciele tego zwierzęcia można wyróżnić głowę (z 1 lub 2 parami czułków i parą oczu), nogę z płaską podeszwą i worek trzewiowy (mieszczący narządy wewnętrzne), u ślimaków wytwarzających muszlę ukryty w muszli. Cechą charakterystyczną budowy ślimaka jest asymetria, wynikająca ze skomplikowanych procesów rozwojowych. Wyraża się ona spiralnym skręceniem worka trzewiowego i muszli oraz redukcją niektórych narządów (np. skrzeli, nerek) z jednej strony ciała. Pokarmem ślimaków są rośliny oraz inne zwierzęta. Znane są także formy drapieżne. Do rozcierania pokarmu służy chitynowa szczęka i tarka, w którą uzbrajony jest język. Są jajorodne, rzadko jajożyworodne, zamieszkują morza, wody słodkie i lądy. Wyróżniane są 3 podgromady: Przodoskrzelne (Prosobranchia) - jama płaszczowa skierowana do przodu, muszla zamykana wieczkiem. W większości są to zwierzęta morske (np. porcelanki, rozkolec), niektóre słodkowodne (np. żyworódka). Tyłoskrzelne (Opisthobranchia) - skrzele leży za sercem, muszla często uwsteczniona, formy morskie (np. skrzydłonogi). Płucodyszne (Pulmonata) - funkcję oddechową pełni unaczyniony nabłonek jamy płaszczowej; głównie formy lądowe (np. winniczek) lub wtórnie wodne (np. błotniarki, zatoczki).

MAŁŻE , blaszkoskrzelne, (Bivalia), gromada mięczaków znana od kambru. Występuje ok. 15 tys. gatunków (podobna ilość kopalnych). W Polsce 5 gatunków w Morzu Bałtyckim i ok. 30 w wodach słodkich. Długość muszli waha się od 1 mm do 1,5 m (np. przydacznia);Są to zwierzęta o budowie bocznie spłaszczonej i dwubocznie symetrycznej. Muszla składa się z dwóch cześci (2-klapkowa), połączonych więzadłem i zwykle, na brzegu, ząbkami tworzącymi zawiasę. Ciało otacza mięsisty płaszcz, którego 2 fałdy po jego bokach tworzą jamę płaszczową, mieszczącą parzyste, płatkowate skrzela. Z tyłu ciała znajdują się rurkowate, wysuwalne syfony (dolny - wpustowy i górny - wypustowy). Małże są rozdzielnopłciowe lub obojnakami. Większość małży to zwierzęta morskie., żyjące w piasku i mule, poruszające się za pomocą nogi lub swobodnie pływające (ruchy muszli, np. przegrzebki), Niektóre prowadzą osiadły tryb życia, przyczepione do podłoża bisiorem (np. omułki) lub przyrastające doń muszlą. Odżywiają się szczątkami organicznymi i planktonem.